Kısa cevap

Belirsiz süreli iş sözleşmesi haklı nedenle derhâl feshedilmiyorsa, işçi veya işveren kural olarak kanundaki bildirim süresine uymalıdır. Süre işçinin kıdemine göre iki, dört, altı veya sekiz haftadır. Bildirim süresi çalışılarak geçiriliyorsa işveren, işçiye ücret kesmeden günde en az iki saat yeni iş arama izni vermek zorundadır. İhbar süresi, ihbar tazminatı ve yeni iş arama izni aynı hak değildir; feshi kimin yaptığı ve hangi nedenle yaptığı ayrıca belirlenmelidir.

1. İhbar süresi hangi iş sözleşmelerinde uygulanır?

İş Kanunu’nun 17. maddesindeki bildirim süreleri belirsiz süreli iş sözleşmeleri içindir. Sözleşmeyi işçi de işveren de sona erdirse, haklı nedenle derhâl fesih koşulları yoksa karşı tarafa önceden bildirim yapılması gerekir.

Belirli süreli iş sözleşmesi, kural olarak kararlaştırılan sürenin sonunda kendiliğinden sona erer. Ancak sözleşmenin gerçekten belirli süreli kurulup kurulmadığı yalnız başlığına göre değil, objektif neden ve çalışma ilişkisinin bütünü değerlendirilerek belirlenir.

2. İhbar süreleri kaç haftadır?

4857 sayılı İş Kanunu’nun 17. maddesine göre bildirim süreleri şöyledir:

  • İşi altı aydan az sürmüş işçi için iki hafta.
  • Altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş işçi için dört hafta.
  • Bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş işçi için altı hafta.
  • Üç yıldan fazla sürmüş işçi için sekiz hafta.

Bu süreler asgaridir; sözleşmeyle artırılabilir. Kıdem hesabında fesih bildiriminin karşı tarafa ulaştığı tarihteki çalışma süresi ve kesintiler ayrıca incelenmelidir.

3. Bildirim süresi hemen sona erdirilebilir mi?

Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında ihbar tazminatı ödemekle karşılaşabilir. İşveren, bildirim süresine ait ücreti peşin vererek iş sözleşmesini sona erdirebilir.

Ancak “ücretin peşin ödenmesi” ile “haklı nedenle derhâl fesih” aynı şey değildir. Haklı fesih varsa İş Kanunu’nun 24 veya 25. maddesindeki nedenler, öğrenme tarihi ve fesih bildiriminin içeriği ayrıca değerlendirilir. Her istifa veya işten çıkarma otomatik olarak ihbar tazminatı doğurmaz.

4. Yeni iş arama izni ne kadardır?

İş Kanunu’nun 27. maddesine göre bildirim süreleri içinde işveren, işçiye yeni bir iş bulması için gerekli iş arama iznini iş saatleri içinde ve ücret kesmeden vermelidir. İzin süresi günde iki saatten az olamaz.

Bu iki saat yalnız fiilen çalışılan bildirim dönemi bakımından önemlidir. İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek sözleşmeyi hemen sona erdirmişse fiilen kullanılacak bir iş arama dönemi kalmaz.

5. İş arama izinleri toplu kullanılabilir mi?

İşçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir. Bunun için toplu izni işten ayrılacağı günden önceki günlere denk getirmesi ve durumu işverene önceden bildirmesi gerekir.

Toplu izin tarihleri sözlü bırakılmamalıdır. Talebin e-posta, mesaj, dilekçe veya işyeri kayıt sistemiyle ispatlanabilir biçimde yapılması; işverenin cevabının ve çalışma çizelgelerinin saklanması uyuşmazlığı azaltır.

6. İşveren iş arama iznini vermezse ne olur?

İşveren iş arama iznini vermez veya eksik kullandırırsa kullanılmayan izin süresine ilişkin ücret işçiye ödenir. İşveren, işçiyi izin saatlerinde çalıştırırsa işçinin izin kullanmadan yaptığı çalışmanın ücretine ek olarak, çalıştırdığı sürenin ücretini yüzde yüz zamlı ödemelidir.

Bu nedenle bordro, puantaj, vardiya çizelgesi, giriş-çıkış kaydı ve yazılı izin talebi birlikte korunmalıdır. Yalnız “izin vermediler” açıklaması yerine hangi gün ve saatlerde çalışıldığının somutlaştırılması önemlidir.

7. İhbar tazminatı ile kıdem tazminatı aynı hak mıdır?

Hayır. Kıdem tazminatı ve ihbar tazminatının koşulları farklıdır. Bir işçinin kıdem tazminatına hak kazanması mutlaka ihbar tazminatı alacağı; ihbar tazminatına hak kazanması da mutlaka kıdem tazminatı alacağı anlamına gelmez.

Fesih belgesi, SGK işten ayrılış bildirgesi, ücret bordroları, iş sözleşmesi ve tarafların yazışmaları birlikte incelenmelidir. İşe iade koşulları varsa fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık arabuluculuk süresi ayrıca kaçırılmamalıdır.

İlk kontrol listesi

  • İş sözleşmesinin belirli mi, belirsiz mi olduğunu kontrol edin.
  • Fesih bildirimini kimin, hangi tarihte ve hangi gerekçeyle yaptığını kaydedin.
  • Çalışma süresine göre iki, dört, altı veya sekiz haftalık dönemi hesaplayın.
  • Haklı nedenle derhâl fesih iddiası varsa dayanak olayı ve öğrenme tarihini belgeleyin.
  • İş arama iznini günlük veya toplu kullanma talebini yazılı yapın.
  • Bordro, puantaj, vardiya ve giriş-çıkış kayıtlarını saklayın.
  • İşe iade ihtimali varsa bir aylık başvuru süresini ayrıca değerlendirin.

Resmî kaynaklar

İlgili okumalar