Belge neyi gösterir, neyi oluşturmaz?

Mirasçılık belgesi, bir kişinin mirasbırakanın yasal veya atanmış mirasçısı olduğunu ve uygulamada miras paylarını göstermeye yarayan resmî belgedir. Türk Medeni Kanunu'nun 598. maddesi, yasal mirasçılara sulh hukuk mahkemesi veya noterlikçe mirasçılık sıfatını gösteren belge verilmesini düzenler.

Belge miras hakkını doğuran işlem değildir. Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesine göre mirasçılar mirası, mirasbırakanın ölümüyle kanun gereğince bir bütün olarak kazanır. Belgenin işlevi bu sıfatın kurumlar ve üçüncü kişiler önünde ispatını kolaylaştırmaktır.

Bu nedenle belgeyi almak ile tereke üzerinde her işlemi tamamlamak aynı şey değildir. Tapu tescili, bankaya başvuru, araç kaydı, vergi beyannamesi veya mirasçılar arasında paylaşma için ilgili kurumun ayrı işlem ve belge koşulları izlenir.

Noter yolu ne zaman kullanılabilir?

Yasal mirasçılık nüfus kayıtlarından açıkça belirlenebiliyor ve dosya bir yargılama gerektirmiyorsa noterlik pratik başvuru yerlerinden biridir. Başvuru yazılı veya sözlü yapılabilir; noter işlem hakkında bir tutanak düzenler ve yasal mirasçılık tespit edilirse belgeyi verir.

Noterlik incelemesinde başvuranın sunduğu güncel nüfus kayıtları veya elektronik ortamda alınan kayıtlar esas alınır. Kayıt elektronik ortamda sağlanamazsa noterin nüfus müdürlüğünden yazıyla istemesi mümkündür. Başvuru öncesinde ölüm kaydının nüfus sistemine işlenmiş olması ve mirasbırakanın kimlik bilgilerinin doğru hazırlanması gecikmeyi azaltabilir.

Yasal mirasçılardan birinin başvurması yeterlidir; düzenlenecek belge yalnız başvuranı değil tespit edilen bütün yasal mirasçıları gösterir. Ancak başvuranın mirasçı olup olmadığı veya soybağı nüfus kayıtlarından anlaşılamıyorsa noter çekişmeyi çözemez.

Hangi durumlarda sulh hukuk mahkemesine gidilir?

Noterlik Kanunu'nun 71/B maddesi üç temel sınır koyar: Belgenin verilmesi yargılamayı gerektiriyorsa, nüfus kayıtları yeterli değilse veya belge yabancı bir kişi tarafından talep ediliyorsa noter belge veremez. Bu hâllerde sulh hukuk mahkemesi yolu gündeme gelir.

Mahkeme başvurusu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 382. maddesinde çekişmesiz yargı işi olarak sayılmıştır. Aksine özel düzenleme olmadıkça görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesi; yetkili mahkeme ise talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesidir. Bu nedenle yalnız mirasbırakanın son yerleşim yerine göre hareket etmek her dosya için doğru değildir.

Mahkeme nüfus kayıtlarıyla bağlı tek bir ekran incelemesi yapmaz; çekişmesiz yargıda resen araştırma ilkesi uyarınca gereken kayıt ve belgeleri araştırabilir. Eski kayıtlar, yabancı belgeler, soybağı belirsizliği veya birbirini etkileyen ölüm tarihleri varsa başvuru dilekçesinde sorun açıkça anlatılmalıdır.

Vasiyetname varsa hangi belge istenir?

Yasal mirasçılık belgesi ile vasiyetname veya miras sözleşmesiyle atanan mirasçının belgesi birbirinden ayrılmalıdır. Türk Medeni Kanunu'nun 598. maddesinin ikinci fıkrası, mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarruf ilgililere bildirildikten sonra bir ay içinde itiraz edilmezse, lehine tasarruf yapılan kişiye sulh hukuk mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı belgesi verilmesini öngörür.

Buradaki bir ay, yasal mirasçılık belgesini istemek için genel bir hak düşürücü süre değildir. Bildirilen ölüme bağlı tasarrufa itiraz edilmemesiyle ilgili özel bir koşuldur. Vasiyetnamenin içeriği, açılması, tebliği veya itiraz durumu görülmeden noter başvurusuyla bütün meselenin çözüleceği varsayılmamalıdır.

Bir kişinin hem yasal mirasçılığı hem de ölüme bağlı tasarruftan doğan hakkı bulunabilir. Hangi belgenin gerektiği, tasarrufun kişiyi mirasçı mı atadığı yoksa belirli bir mal veya alacak mı bıraktığı değerlendirilerek belirlenir.

Başvuru için ilk dosya nasıl hazırlanır?

Basit bir noter başvurusu için geçerli kimlik belgesi, mirasbırakanın T.C. kimlik numarası ve ölüm kayıt bilgileri temel hazırlıktır. Noter kayıtları kendisi sorgulayabilse de isim, tarih veya kimlik bilgisindeki hata başvurunun sonuçlanmasını engelleyebilir.

Mahkeme başvurusunda talep edenin ve mirasbırakanın kimlik bilgileri, ölüm tarihi, bilinen aile bağı ve istenen belge açıkça yazılmalıdır. Elde bulunan nüfus kayıtları, ölüm belgesi, vasiyetname/miras sözleşmesi veya yabancı resmî belgeler varsa bunlar belirtilmelidir. Mahkemenin hangi ek belgeyi isteyeceği dosyanın özelliğine göre değişir.

Yabancı belgelerde tercüme ve tasdik gereksinimi ülkeye, belgeye ve uluslararası sözleşmelere göre değişebilir. İnternetteki tek bir listeye dayanarak masraf yapmak yerine belgenin kullanılacağı mahkeme veya kurumun güncel koşulu doğrulanmalıdır.

Belge alındıktan sonra hangi işlemler ayrıdır?

Mirasçılık belgesi, sonraki işlemler için temel ispat araçlarından biridir; fakat talimat veya tescil belgesi değildir. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün intikal açıklamaları, mirasçılık belgesi yanında kimlik ve işleme göre başka belgelerle ayrıca tapu başvurusu yapılmasını öngörür.

Vergi işlemi de belgenin verilmesiyle kendiliğinden tamamlanmaz. Gelir İdaresi Başkanlığı, veraset ve intikal vergisi beyannamesini ve eklenecek belgeleri ayrı bir başvuru olarak açıklar; mirasçılık belgesi bu eklerden yalnız biridir. Süre, vergi ve ilişik kesme durumu somut terekeye göre ayrıca kontrol edilmelidir.

Bankalar ve diğer kurumlar, mirasçılık belgesinin yanında vergi durumu, tüm mirasçıların talimatı, vekâlet, kimlik veya kuruma özgü formlar isteyebilir. Belgeyi alan tek mirasçının her varlığı tek başına çekebileceği ya da devredebileceği sonucu çıkarılamaz.

Belgede hata varsa ne yapılır?

Belgedeki kişi, soybağı veya pay bilgileri işlemden önce dikkatle kontrol edilmelidir. Türk Medeni Kanunu'nun 598. maddesi mirasçılık belgesinin geçersizliğinin her zaman ileri sürülebileceğini belirtir; belge maddi anlamda değişmez bir kesin hüküm değildir.

Noterlikçe verilen mirasçılık belgesi bakımından, başvuran veya menfaatinin ihlal edildiğini ileri süren kişi yetkili sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilir. Mahkemenin kararı ilgili noterliğe ve Türkiye Noterler Birliğine bildirilir.

Mahkemece verilmiş belgenin iptali ve yeni belge talebi, noter belgesine özgü itiraz yoluyla karıştırılmamalıdır. HMK m.11/3 mirasçılık belgesinin iptali ve yeni belge verilmesine ilişkin davalarda mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemesini de yetkili sayar; görev ve taraf düzeni somut talebe göre ayrıca belirlenmelidir.

Kısa kontrol listesi

Başvuruyu hızlandıran şey çok sayıda belge toplamak değil, dosyadaki ayırt edici durumu baştan fark etmektir. Aşağıdaki sıra, yasal mirasçılık belgesine ilişkin genel bir başlangıç çerçevesidir.

  • Ölüm kaydının nüfus sisteminde görünür olduğunu ve kimlik bilgilerini kontrol edin.
  • Yasal mirasçılık mı, vasiyetname veya miras sözleşmesine dayanan bir hak mı bulunduğunu ayırın.
  • Yabancılık, eksik nüfus kaydı, soybağı belirsizliği veya yargılama gerektiren başka bir sorun olup olmadığını belirleyin.
  • Basit yasal mirasçılıkta noter; özel veya araştırma gerektiren durumda sulh hukuk mahkemesi yolunu değerlendirin.
  • Belgeyi alınca bütün isimleri, kimlik bilgilerini ve payları kontrol edin.
  • Tapu, banka, araç ve vergi işlemleri için ilgili kurumun güncel ayrı belge listesini öğrenin.
  • Hata veya eksik mirasçı varsa işlem yapmadan uygun itiraz ya da iptal yolunu değerlendirin.

Resmî kaynaklar

İlgili okumalar